Que é unha enfermidade mental?

A enfermidade mental é un termo moi amplo que agrupa a varios tipos de trastornos. Pódese definir como unha alteración de tipo emocional, cognitivo e/ou do comportamento, en que quedan afectados procesos psicolóxicos básicos como son a emoción, a motivación, a cognición, a conciencia, a conduta, a percepción, a sensación, a aprendizaxe, a linguaxe, etc.

Para poder afirmar que unha persoa ten unha enfermidade mental é necesario que un médico psiquiatra realice o diagnóstico. Doutra banda, este tipo de trastornos teñen repercusións sobre a vida diaria da persoa, dificultando a súa adaptación á contorna cultural e social en que vive e creando algunha forma de malestar. Doutra banda, os estudos demostran que as enfermidades mentais maniféstanse en diferentes graos ou niveis.

Non se debe confundir a enfermidade mental coa discapacidade intelectual, o que significa unha limitación na intelixencia. As persoas con enfermidade mental non perden intelixencia, senón que as súas capacidades para desenvolvela adecuadamente están afectadas. Tamén hai que aclarar que non é sinónimo de lesións cerebrais, xa que os síntomas da enfermidade mental danse sen que exista unha lesión.

Existen distintos tipos de enfermidades mentais, pero aínda que ao longo da historia fixéronse diferentes intentos para agrupalas por categorías, segue habendo algúns desacordos entre modelos.

Con todo, actualmente acéptase o sistema de diagnóstico psiquiátrico proposto pola American Psychiatric Association (DSM-IV Manual diagnóstico e estatístico dos trastornos mentais), que distingue, entre outros, trastornos do estado de ánimo, trastornos psicóticos, trastorno de ansiedade, trastornos sexuais, trastornos da personalidade, trastornos do soño, trastornos da conduta alimentaria, trastornos cognoscitivos, etc.

Esta clasificación é moi similar á da Organización Mundial da Saúde, chamada CIE-10 (abreviatura da Clasificación Internacional de Enfermidades, Décima Revisión), que brinda un marco conceptual baseado na etioloxía. O funcionamento e a discapacidade asociados coas condicións de saúde clasifícanse na Clasificación Internacional do Funcionamento, da Discapacidade e da Saúde, coñecida como CIF.

O trastorno mental responde moi poucas veces a modelos simples do tipo causa - efecto. As causas das enfermidades mentais son probablemente múltiples, e nalgúns casos son descoñecidas.

Sábese que factores como alteracións na química do cerebro ou outros mecanismos biolóxicos, predisposición xenética, factores ambientais e culturais, lesións cerebrais, consumo de substancias, etc., poden influír poderosamente na súa aparición e curso, pero non se coñece con exactitude nin en que grao impacta cada un destes factores, nin que combinacións se producen significativamente en cada caso.

A enfermidade mental xera un importante impacto nas persoas que a sofren e nos seus familiares. A Organización Mundial da Saúde (OMS) estima que unha de cada catro persoas, o 25% da poboación, sufrirá algún trastorno mental ao longo da súa vida.

En Galicia, hai máis de 39.000 persoas con certificado de discapacidade por enfermidade mental, sendo xa a segunda causa de discapacidade logo da física.

Estes datos, recompilados pola Consellería de Traballo da Xunta de Galicia, revelan que se trata dun problema cunha amplísima repercusión, tanto nas persoas con enfermidade mental como nos seus familiares. E é que a atención a persoas con enfermidade mental recae principalmente sobre a familia. Concretamente, o 80% son atendidos en casa, mentres que o outro 20% recibe atención socio-sanitaria.

En Galicia, a enfermidade mental que máis se diagnostica é a depresión. Esta é a que máis prevalece, aínda que non é a máis grave, xa que destaca a incidencia da esquizofrenia e o trastorno bipolar.

Situación en España:

- Entre o 2,5e o 3% da poboación adulta ten unha enfermidade mental grave. Isto supón máis dun millón de persoas.
- O 9% da poboación padece algún tipo de trastorno mental (grave ou leve) e o 15% terao ao longo da súa vida.
- Calcúlase que a esquizofrenia afecta a cerca do 0,7% da poboación española e o trastorno bipolar ao 0,5%.
- Máis da metade das persoas con enfermidade mental que necesitan tratamento non o reciben, e unha porcentaxe significativa non recibe o adecuado.
- As familias asumen a maior parte dos coidados das persoas con enfermidade mental. O 88% da atención dos servizos de atención realízanos coidadores informais.

 Situación no mundo (Organización Mundial da Saúde):

- Unha de cada catro persoas, o 25% da poboación, terán un trastorno mental ao longo da súa vida.
- 450 millóns de persoas en todo o mundo vense afectadas por unha enfermidade mental, neurolóxica ou conductual, que dificulta gravemente a súa vida.
- O 38,2% dos europeos (164,8 millóns de persoas) sofre algún tipo de enfermidade mental
- Prevese que as enfermidades mentais aumenten considerablemente os próximos anos.