Historicamente, a carga asistencial xerada polos enfermos mentais recaeu sobre a familia, solucionándose os casos máis extremos, de maneira inadecuada, co internamento nos hospitais psiquiátricos, onde o tratamento e a atención recibidos eran lamentábeis.

Esta situación herdada propiciou o xurdimento, a principios da década dos oitenta, dun movemento social favorábel a reforma psiquiátrica. O descubrimento dos “neurolépticos” contribuíu a que a reforma prosperase en España e a cristalización deste proceso concrétase coa promulgación da “Lei Xeral de Sanidade” de 1986, que, mediante o seu artigo 20, declara como obxectivo o acabar co secular ostracismo padecido polos enfermos mentais até o momento.

A principal consecuencia da reforma psiquiátrica foi o fenómeno coñecido como “desinstitucionalización”, cuxa consecuencia principal foi o peche dos hospitais psiquiátricos. Ao non se crearen dispositivos alternativos, dita clausura obrigou as familias das persoas con enfermidade mental a asumir toda a carga no coidado e atención do colectivo afectado. No entanto, nos numerosos casos en que esta situación non se produciu os resultados foron a marxinación e a rúa.

O movemento asociativo galego xorde neste contexto de reforma psiquiátrica co nacemento de dúas asociacións dedicadas á defensa dos dereitos dos enfermos mentais. As pioneiras foron a “Asociación Pro Enfermos Mentales” (A Coruña, 1980) e a “Asociación de Ayuda al Enfermo Psíquico” (Vigo, 1987).

Unha segunda etapa do movemento hai que situala nos anos 90, decenio durante o que se xeneraliza o movemento asociativo por toda a xeografía galega. A “Asociación Pro Salud Mental LAR” (Vilagarcía de Arousa) constitúese no ano 1990. Con posterioridade ao “Decreto 3891994, regulador da enfermidade mental en Galicia” (DOG nº 1 de 2 de xaneiro de 1995), o movemento asociativo continúa estendéndose por toda Galicia, dando lugar ao xurdimento de novas asociacións, concretamente:

• En 1994 créanse “Asociación de Familiares de Enfermos Mentais MOREA” (Ourense), “Asociación FONTE DA VIRXE de Familiares e Amigos dos Enfermos Mentais” (Santiago de Compostela), e “Asociación Pro Salud Mental A CREBA” (Noia).

• En 1995, nacen “Asociación de Familiares y Amigos de los Enfermos Mentales PORTA NOVA” (Ferrol), “Asociación de Axuda ao Enfermo Psíquico LENDA” (Redondela), e a “Asociación Lucense de Axuda a Enfermos Mentais ALUME” (Lugo).
  

• En 1997 “Asociación de Axuda a Enfermos Psíquicos de Pontevedra ALBA” (Pontevedra) e a “Asociación de Axuda ao Enfermo Mental AVELAÍÑA” (A Guarda).

•  Posteriormente, xorden novas asociacións: “Asociación Monfortina de Apoio aos Enfermos Mentais ALBORES” (Monforte de Lemos), “Asociación de Axuda ao Enfermo Mental A MARIÑA” (Burela) en 1999 e a “Asociación BERGANTIÑÁN de Familiares, Amigos e Enfermos Mentais” (A CABANA DE BERGANTIÑOS, A CORUÑA).

O corolario a todo este proceso é a creación de FEAFES GALICIA no ano 1995, como resultado natural da organización dun sector necesitado dun foro de encontro, debate, reflexión e acción que permitise avanzar no proceso de normalización da enfermidade mental en Galicia.